De leerplicht geldt tot en met het schooljaar waarin het kind 16 wordt. Of aan het einde van het twaalfde schooljaar. De basisschoolperiode telt mee voor acht jaar, ook als de leerling hier in werkelijkheid korter over heeft gedaan.

Na het laatste schooljaar van de leerplicht begint de kwalificatieplicht. Daar zit geen dag tussen. Met de kwalificatieplicht wordt de leerplicht verlengd tot de dag dat de leerling een startkwalificatie heeft gehaald. Of tot de dag dat de leerling 18 jaar wordt. Een startkwalificatie is een havo-, vwo- of mbo niveau 2, 3, of 4- diploma.

 
De kwalificatieplicht verplicht alle jongeren een volledig programma van onderwijs te volgen totdat zij een startkwalificatie hebben behaald. De kwalificatieplicht betekent niet altijd vijf dagen per week in de schoolbanken. Het is ook mogelijk om met combinaties van leren en werken aan de kwalificatieplicht te voldoen zoals de beroepsbegeleidende leerweg in het MBO.

De kwalificatieplicht geldt niet voor jongeren die voor 1 augustus 2007 17 jaar of ouder waren. De kwalificatieplicht geldt ook niet voor jongeren met een getuigschrift van het praktijkonderwijs of voor jongeren op speciaal onderwijs die zeer moeilijk lerend zijn of meervoudig gehandicapte zijn (definities volgens de wettekst in artikel 2, lid 2, onder j en n van de Wet op de expertisecentra.)

De kwalificatieplicht is geregeld in de Leerplichtwet. Regels voor verlof, vrijstellingen en verzuim zijn voor jongeren tussen 5 en 18 jaar dus ook gelijk. Het maakt niet uit of een jongere leerplichtig of kwalificatieplichtig is.

De kwalificatieplicht betekent ook dat alle scholen, dus ook scholen voor mbo, in- en uitschrijvingen en verzuim van leerplichtige en kwalificatieplichtige leerlingen of deelnemers moeten melden aan de leerplichtambtenaar van de gemeente waar de leerling of deelnemer woont. In-en uitschrijvingen binnen zeven dagen en verzuim na drie dagen. Staan leerplichtige of kwalificatieplichtige jongeren niet ingeschreven op een school, of niet naar school en/of naar de opleidingsplaats (‘het werk’) gaan, dan zijn de ouders en/of de jongeren vanaf 12 jaar strafbaar en kunnen zij een boete krijgen van de rechter.

Hieronder hebben wij in een schema weergegeven wanneer een mbo-school, maar natuurlijk ook andere scholen, verplicht is volgens de Leerplichtwet en de RMC-wet voortijdig schoolverlaten te melden aan de gemeente. Wanneer moet worden gemeld hangt af van de leeftijd van de leerlingen en de daaraan verbonden ‘leerplichtstatus’: leerplichtig, kwalificatieplichtig of bovenleerplichtig.